Yogablokken voor Mensen met een Persoonlijkheidsstoornis: Veiligheid

Wat is het?

Een yogablok is een stevig, rechthoekig hulpmiddel dat je ondersteunt tijdens yogahoudingen. Voor mensen met een persoonlijkheidsstoornis kan dit blok meer zijn dan alleen een fysiek voorwerp.

Het wordt een ankerpunt, een voorspelbaar en stabiel object in een soms onvoorspelbare innerlijke wereld.

De veiligheid die het blok biedt, is zowel letterlijk als figuurlijk bedoeld. Letterlijk voorkomt het dat je jezelf forceert in een houding, waardoor je lichaam beschermd blijft. Figuurlijk kan het een gevoel van controle en houvast geven, wat essentieel kan zijn wanneer emoties of dissociatieve gevoelens de overhand nemen.

Het blok fungeert als een verlengstuk van je lichaam. Je kunt erop leunen, het tussen je handen knijpen of eronder liggen. Deze tastbare interactie helpt om de aandacht uit je hoofd en naar het lichaam te brengen, een kernprincipe dat stabiliserend kan werken.

Hoe werkt het precies?

De werking begint met de fysieke ondersteuning. Als je bijvoorbeeld niet bij de grond komt in een vooroverbuiging, plaats je het blok onder je handen.

Dit verkleint de afstand en voorkomt dat je je rug gaat forceren. Je lichaam ervaart direct minder spanning. Op een dieper niveau activeert het gebruik van het blok je zintuigen.

De vaste vorm, het gewicht en de textuur trekken je aandacht. Door je te concentreren op het gevoel van het blok in je handen, veranker je jezelf in het huidige moment.

Dit kan een dissociatieve of angstige episode helpen doorbreken. Daarnaast biedt het blok een duidelijke, tastbare grens. Je kunt letterlijk je handen eromheen sluiten, wat een gevoel van veiligheid en begrenzing kan bevorderen. In houdingen waar je je kwetsbaar voelt, zoals liggend op de rug, geeft een blok onder je knieën of hoofd een gevoel van ondersteuning en geborgenheid.

Praktische toepassingen voor stabiliteit

• Grounding bij angst: Knijp stevig in het blok terwijl je diep ademhaalt. De fysieke sensatie helpt om uit je hoofd te komen.
• Begrenzing bij dissociatie: Plaats het blok tegen je onderrug in een zittende houding. De constante druk herinnert je aan je lichaamsgrenzen.
• Veilige modificatie: Gebruik het om houdingen toegankelijk te maken, zodat je niet in een paniekerige of overweldigende positie terechtkomt.

De wetenschap erachter

De wetenschappelijke onderbouwing rust op twee pijlers: proprioceptie en interoceptie. Proprioceptie is het lichaamsbesef, het weten waar je lichaam zich in de ruimte bevindt.

Een yogablok geeft extra proprioceptieve input door druk en weerstand, wat een kalmerend effect op het zenuwstelsel kan hebben. Interoceptie is het bewustzijn van interne lichamelijke sensaties, zoals hartslag of ademhaling. Veel mensen met een persoonlijkheidsstoornis hebben een verstoorde interoceptie. Door je aandacht te richten op de tastzin van het blok, kun je deze interne signalen leren opvangen zonder overweldigd te raken.

Onderzoek naar 'deep pressure stimulation' laat zien dat gelijkmatige, stevige druk (zoals van een blok tegen het lichaam) het parasympathische zenuwstelsel kan activeren. Dit is het deel van je zenuwstelsel dat rust en herstel bevordert, waardoor hartslag en stresshormonen kunnen dalen.

Voordelen en nadelen

Voordelen: Het grootste voordeel is de vergrootte veiligheid. Het blok maakt yoga beoefenbaar zonder blessures of overweldiging.

Het biedt een concrete, tastbare focus die kan helpen bij emotionele regulatie. Daarnaast is het een laagdrempelige en betaalbare tool die je volledig zelf kunt inzetten. De ondersteuning kan het verschil maken tussen een houding vermijden of deze op een aangepaste, succesvolle manier uitvoeren.

Dit kan het gevoel van eigenwaarde en lichaamsvertrouwen vergroten. De voorspelbaarheid van het object kan ook een gevoel van stabiliteit bieden in tijden van innerlijke chaos.

Nadelen: Het is geen vervanging voor professionele therapie. Het blok is een hulpmiddel, geen oplossing. Er bestaat een risico op over-afhankelijkheid, waarbij je het blok alleen nog maar als 'veilig' ervaart en niet meer zonder durft te oefenen. Verkeerd gebruik kan alsnog tot spanning leiden, bijvoorbeeld door te veel op het blok te leunen en daardoor je spieren niet actief te gebruiken.

Het is belangrijk om het blok te zien als een gids, niet als een kruk. Het doel is uiteindelijk om het lichaamsbesef en de veiligheid te internaliseren.

Voor wie relevant?

Deze aanpak is met name relevant voor mensen met een persoonlijkheidsstoornis die worstelen met lichaamsbeeld, dissociatie, angst of emotionele instabiliteit. Voorbeelden zijn borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) of vermijdende persoonlijkheidsstoornis, en yogablokken voor comfort kunnen hierbij helpen.

Wie snel overweldigd raakt door lichamelijke sensaties of emoties tijdens het bewegen, kan baat hebben bij de structuur van een blok.

Het biedt een manier om yoga te verkennen op een tempo en op een manier die past bij je draagkracht, zonder externe druk. Ook voor mensen met een geschiedenis van trauma, waarbij het lichaam als onveilig wordt ervaren, kan het blok een brug vormen. Het helpt om op een gecontroleerde, langzame manier weer contact te maken met het lichaam, wat ook waardevol kan zijn voor ondersteuning bij schizofrenie, waarbij je zelf de diepte en intensiteit bepaalt.

Het is minder relevant voor wie puur op zoek is naar diepe fysieke flexibiliteit of een intensieve workout. De focus ligt hier op veiligheid, stabilisatie en het opbouwen van een vertrouwensband met het eigen lichaam. Overleg bij twijfel altijd met een ervaren yogadocent of therapeut die bekend is met jouw specifieke situatie, zoals bij yogablokken en voorzichtigheid.