Yogablokken voor Mensen met een PTSS: Grounding en Stabiliteit

Wat is het?

Een yogablok is een rechthoekig hulpmiddel, meestal gemaakt van schuim, kurk of hout. Voor mensen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) is het meer dan een simpel fitnessaccessoire.

Het wordt een ankerpunt in het hier-en-nu. Het blok biedt fysieke ondersteuning tijdens yoga-oefeningen, maar zijn echte kracht ligt in het bieden van voorspelbare, tastbare feedback aan het lichaam. Bij PTSS kan het zenuwstelsel overprikkeld raken en in een staat van hyperalertheid of dissociatie schieten.

Een yogablok helpt hierbij te 'grounden'. Door de stevige, onveranderlijke structuur onder je handen of voeten te voelen, geef je je brein een duidelijk signaal: je bent hier, je bent veilig, je lichaam is aanwezig in deze ruimte.

Het is een simpel, maar doeltreffend hulpmiddel voor stabiliteit.

Hoe werkt het precies?

De werking is gebaseerd op twee principes: diepe druk en proprioceptie. Diepe druk is de kalmerende, geruststellende sensatie die ontstaat wanneer je gelijkmatig druk uitoefent op je lichaam.

Door je handen stevig op een yogablok te plaatsen en je gewicht erin te laten zakken, activeer je dit mechanisme. Dit kan helpen de hartslag te vertragen en de ademhaling te verdiepen. Proprioceptie is je lichaamsbesef: het weten waar je ledematen zich in de ruimte bevinden zonder ernaar te kijken.

Voor mensen met PTSS kan dit besef vervagen, wat leidt tot een gevoel van onwerkelijkheid.

Een yogablok geeft een heldere, tastbare grens. Je voelt precies waar je handpalm eindigt en het blok begint. Deze duidelijke feedback helpt het zenuwstelsel te kalmeren en de connectie met het lichaam te herstellen. In de praktijk kun je het blok op verschillende manieren inzetten.

Tijdens een zittende meditatie kun je het op je schoot leggen en je handen er zwaar op laten rusten. In een staande houding zoals de Berg pose (Tadasana) kun je het tussen je dijen knijpen om je benen en core te activeren en zo een gevoel van kracht en aarding te creëren. De mogelijkheden zijn eindeloos en aanpasbaar aan je eigen comfortniveau.

De wetenschap erachter

De onderbouwing vindt zijn wortels in de neurowetenschap en de polyvagaaltheorie. Deze theorie stelt dat ons autonome zenuwstelsel verschillende staten kent: veilig en sociaal, vechten/vluchten, of bevriezen. PTSS houdt het systeem vaak vast in de vecht/vlucht- of bevriesmodus.

Grounding-oefeningen, zoals het gebruik van een yogablok, helpen de nervus vagus te stimuleren, de zenuw die verantwoordelijk is voor het 'veilige' sociale systeem.

Onderzoek naar interoceptie – het bewustzijn van interne lichaamssensaties – toont aan dat trauma deze vaak verstoort. Mensen met PTSS kunnen hun lichaamssignalen (zoals hartslag of spanning) moeilijk accuraat interpreteren, maar yogablokken voor comfort bieden houvast.

Het gebruik van een extern, voorspelbaar hulpmiddel als een blok biedt een veilige brug om deze interne gewaarwordingen weer te leren herkennen en reguleren, zonder meteen overweldigd te raken. Studies naar mindfulness en lichaamsgerichte therapieën voor trauma benadrukken het belang van het 'hier-en-nu'-anker. Een fysiek object dat je kunt zien, voelen en vasthouden, fungeert als zo'n anker.

Het verstoort de cirkel van flashbacks of angstige gedachten door de aandacht te verleggen naar een concrete, onschadelijke sensatie in het heden.

Dit proces heet 'orienteren' en is een fundamenteel onderdeel van trauma-herstel.

Voordelen en nadelen

De voordelen zijn significant. Het biedt directe, laagdrempelige ondersteuning zonder dat je woorden nodig hebt.

Het kan een gevoel van controle en veiligheid teruggeven in een lichaam dat als vijandig wordt ervaren. Het versterkt de lichaamsbewustzijn op een zachte, niet-bedreigende manier en kan zo de basis leggen voor dieper therapeutisch werk. Bovendien is het een betaalbaar en toegankelijk hulpmiddel voor thuisgebruik.

Toch zijn er nadelen en belangrijke kanttekeningen. Een yogablok is geen vervanging voor professionele traumatherapie, zoals EMDR of Somatic Experiencing.

Het is een aanvullend hulpmiddel. Voor sommige mensen kan de focus op lichaamssensaties juist triggerend zijn, vooral als het trauma lichamelijk van aard is. Het is cruciaal om dit in je eigen tempo te verkennen, bij voorkeur met begeleiding van een trauma-geïnformeerde yogadocent of therapeut. Een ander potentieel nadeel is de verkeerde aanname dat het een 'quick fix' is.

Het effect is subtiel en opbouwend. Het vereist regelmatige, korte oefening om de kalmerende respons te conditioneren.

Het kan ook een gevoel van frustratie oproepen als het effect niet direct voelbaar is. Geduld en zelfcompassie zijn hierbij essentiële componenten van het proces.

Voor wie relevant?

Deze toepassing is in de eerste plaats relevant voor iedereen met een (vermoeden van) PTSS of complexe trauma, die op zoek is naar lichaamsgerichte manieren om zich te gronden en te stabiliseren. Het is ook waardevol voor mensen die last hebben van dissociatie, angststoornissen of een overactief zenuwstelsel, waarbij de behoefte aan een tastbaar anker groot is, zoals met yogablokken voor gronding. Daarnaast is het relevant voor naasten, mantelzorgers of professionals in de geestelijke gezondheidszorg die op zoek zijn naar eenvoudige, praktische tools om cliënten te ondersteunen.

Een yogablok kan een laagdrempelige en veilige introductie zijn tot lichaamswerk voor mensen die gesprekstherapie als te intens of te ver weg van hun lichaam ervaren.

Tot slot is het relevant voor yogadocenten en -therapeuten die een trauma-geïnformeerde aanpak willen integreren in hun lessen. Het bewust en deskundig inzetten van props als een yogablok kan het verschil maken tussen een overweldigende en een ondersteunende ervaring voor deelnemers met een trauma-geschiedenis. Het vraagt om kennis van zowel de yoga als de basisprincipes van traumaverwerking.